سیستەمی وەگەرخەر

پرۆسێسەر ( چارەسەركەر )

یەكەی چارەسەركەری ناوەندی (CPU) نمایشی دڵی كۆمپیوتەر دەكات و ئەمە ئاماژەیە بۆ یەكەیەكی گرنگی كۆمپیوتەر كە زۆر جار بەناوی ( چارەسەركەر) ناو دەبرێت لەجیاتی مایكرۆ پرۆسێسەر كە بەرپرسە لەهەموو  كۆمپیوتەرەكە پێ‌ ی هەڵدەستێت و وەهەروەها بڕی سیستەمەكە دیاری دەكات كە بۆ ئیش كردن بەكار دێت و وە قەبارەی بەرنامەكان دیاری دەكات و وە هەروەها بری ئەو ووزەیەش دیاری دەكات كە پێویستە بۆكاركردنی. و ئیشی سیستەمەكە رێك دەخات بە شێوەیەكی گشتی  بەڵام چارەسەركەر بەیەكەیەكی زۆر گرنگ دادەنرێت بۆ هەموو بەشەكانی كۆمپیوتەرەكە. وە لەم باسەدا بەكورتی لە بارەی چۆنیەتی و چەندێتی پرۆسێسەرەوە ئەدویێین:

چارەسەر كەر بریتییە لە بەشێكی چوار گۆشە یان لاكێشەیی  لەناو سندوقێكی بچوكی دیاریكراودا لەسەر مەزەر بۆرد ( بۆردی دایك)  بەڵام لە راستیدا بە بەرگێك داپۆشراوە كە پێك هاتووە لە نەرمییەك و كریستاڵی سلیكۆن كە روبەری چارەسەركەرەكەی دا پۆشیوە كە روبەرەكەی  نیو  ئینج كەمترە. كە ئەم بەرگە پارێزگاری پرۆسێسەرەكە دەكات لە لەكاریگەری دەرەوە   وەك ( هەوای پیس )  وەهەروەها چارەسەركەرەكە ملیۆنەها ترانزستۆری لەسەرە ئەمەش وا دەكات بە شێوەیەكی رێك و پێك كار بكات…
لەگەڵ ئەوەشدا  پرۆسێسەرە گەورەكان لە سلیكۆن دروست كراون بەڵام دەتوانرێت ماددەی هاوشێوەی سلیكۆن بە كار بهێنرێت وەكو ماددەی ( سیمی كۆندەكتەر) كە دەتوانرێت پرۆسێسەری گەورەی بە قەبارەی دیاریكراو لێ‌ دروست بكرێت بە جۆرێ‌ ئەستورییەكەی دەگاتە ( 1 ملیمەتر) وەهەروەها بە كردارێكی فیزیایی دەتوانرێت دروست كردن و دانانی چارەسەركەر دابنرێت بە شێوەیەكی نەرم بە كرداری هەڵكۆڵینی رووناكی (Photo ethnography)  كە لەم قۆناغەدا ترانزسۆرەكان دروست دەكرێن بەچەندەها چین وە دوای تاقی دەكرێنەوە و دەخرێتە ناو بەرگێكەوە..
وە ئەم بەرگەی چارەسەركەرەكە رۆڵی تەنها بریتیی نیە لە پاراستنی ماددە نەرمەكەی پرۆسێسەرەكە بە ڵكە هۆكارێكە بۆ ئاڵو گۆر كردنی پلەی گەرمی چارەسەركەرەكە كە پانكەیەكی لەسەرە وە هەروەها ئەم بەرگە زامنی پاراستنی پرۆسێسەرەكە دەكات كە چەند شێوەی جیاواز هەیە لەم بەرگاندا پرۆسێسەرەكانی كۆمپانیای ئەتنڵ لەجاری یەكەمدا بەرگەكەی بە شێوەی دوانی دانابو (Deal-in-line-packages)  كە دووكۆمەڵەی یەكسان و هاوسەنگ بوون لە    ( 40)  دەرزی یان زیاتر پێك هاتوون كە پەیوەندی لەگەڵ مەزەر بۆردا دەكات بەهۆی ئەو دروست كراوییە هاوسەنگیەوە..
چی روودەدات لەناو چارەسەركەردا (پرۆسێسەردا) :
چارەسەركردنی هەموو كردارەكان تەنها خۆی پێ‌ ی هەڵدەستێت و لەسەرەتادا هەڵدەستێ‌ بە وەرگرتنی زانیارییەكان بەشیوەی نیشانەی ( سفر و یەك) واتە شێوەی ( دووانی) كە بۆ چارەسەركردنەكەی پشت دەبەستێت بە چەند زانیارییەك وەئەنجامی كردارەكانیشی لەسەر شێوەی ( سفر و یەك ) دەردەكات  لەكاتی ناردنی نیشانەكەدا ئەگەر نیشانەكە ( سفر) بێ‌ واتا لەرەلەرەكە ( سفر  ڤۆڵتە ) وە ئەگەر نیشانەكە ( یەك ) بێ‌ واتا لەرەلەرەكە ( 3،3  ڤۆڵتە) چارەسەركردنی زانیارییەكان دەست پێدەكات لە رێگای وەڵامدانەوەی كۆمەڵیك دانراوی ( 0 ، 1) بەیەكەوە وە بەشێوەیەكی رێك و پێك  و بەرێگەیەكی دیاریكراو كاردەكەن. وە كۆی هەموو كردارەكان لە بازنەیەكی ئەلیكترۆنیدا روودەدات كە پێی دەڵێن  ( دەرگای لۆجیكی ) كە ئەمەش رودەدات بە داواكردنی ترانزستۆر لە فرمانی ژمارە ( 1) دا  وە بەم ریزبەندیە هەموو فرمانەكان چارەسەر دەكرێن.. هەروەها پرۆسێسەرەكانی ئەمرۆ ملیۆنەها ترانزستۆری لەسەرە كە دەرگا لۆجیكیەكان لەگەڵ  یەكتردا كاردەكەن بۆ گەیشتن بە بریارێك و وەڵامدانەوەیەك لە رێگای لۆ جیكی بولی كە پشت بە سیستەمێكی جەبری دەبەستێت كە بنچینەكەی  زانای بیركاری ( جورج بول ) دایناوە. وە كردارە سەرەكیەكانی جەبری بولی بریتین لە (NAND,NOT,OR,AND) كە دەتوانرێت ئەم كردارانە لەگەڵ یەكدا بە كاربهێنرێت بۆ گەیشتن بە چارەسەرێك. بەتایبەتی تر لەگەڵ كلیلی ژمارەیی (Digital Switch)  كە لە پێشدا ئەم كلیلانە فیزیایی بوون بەڵام لە تەكنیكی ئەمرۆدائەم كلیلانە لەسەر ترانزستۆرەكان بڵاو بونەتەوە بە ناوی          ( موسفیت)  كە هەڵدەستێ‌ بە جێ‌ بەجێ‌ كردنی هەموو فرمانە لۆجیكییەكان. ملیۆنەها ترانزستۆری ( موسفیت ) لەگەڵ یەكدا كاردەكەن لەسەر بنەمای ئەو زانیارییانەی كەلەلایەن بەرنامەكەوە دەردەچێ‌  كە دەست بەسەر رۆیشتنی ووزە دەگرێت لە دەرگا لۆجیكیەكاندا وە هەر دەرگایەكی لۆ جێكی ترانزسۆری یان زیاتری تَێدایە.

گرنگترین بەشەكانی چارەسەركەر بریتین لە ( تۆماركەرەكان  ( ریجیستەرەكان ) و كاتژمێری سیستەمی (system clock)  و تۆماركەری ناوچەی ناوەوە  و پێكهاتەی  یەكەی یادگە ) كە ئەمانە بەبەشێكی سەرەكی پرۆسێسەرەكە دەژمێردرێن و پرۆسێسەر كارەكانی لەسەر شێوەی ( بت )  دەپارێزێت كە ریزێكە لە ( سفر و یەك ) كە هەریەكەیان مانایەكی تایبەتی هەیە ..”پرۆسێسەری باش ئەو پرۆسێسەرەیە كەژمارەیەكی زۆر نەخشەی چارەسەركردنی تیادابێت ” واتە وا دروست كرابێت كە جێ‌ بەجێ‌ كردنی چەند كۆمەڵە زانیارییەكی هەبێت لەیەك كاتدا كە ئەمەش وای لێدەكات چەند جارەبێ‌ لەكاركردندا كە زانیارییەك لە چارەسەر كردندا دەبێ‌ و یەكێ تر چارەسەر دەكرێت…

20 كانونی دووه‌م، 2012
ئاڤاتار
شاره‌زام له‌ بواری دیزاین و وێب دارشتن بەگشتی، یه‌كێكم له‌ دامه‌زرێنه‌رانی تۆڕی تەکنەلۆژیای زانیاری کوردیم به‌شێوه‌یه‌كی گشتی له‌گه‌ڵ ته‌كنه‌لۆژیای تازه‌ تێكه‌ڵم وبه‌تایبه‌تیش کاری لە بواری وێب دیزاین دەکەم، وە شارەزاییم لە سیستەمی ئەندرۆید و ئای ئۆ ئێس و ویندۆز هەیە و هەوڵی خۆم خستۆتە گەڕ بۆ ئەوەی بتوانم لەگەڵ هاوڕێیان بەیەکەوە خزمەت بە وێبی کوردی بکەین و ئیدی ئێمەش وەکو کورد لە ئاست پێشکەوتنەکان بڕۆین.ئاواتم په‌ره‌سه‌ندی هه‌ردوو بواره‌كه‌یه‌ له‌ كوردستان و خزمه‌تكردنێك بێت به‌وڵات و خه‌لكه‌كه‌م به‌ زمانی كوردی.
157