ئینستاگرام بێدەنگی دەشکێنێت: ڕاستی ئەو نامە گوماناوییانەی بۆ گۆڕینی وشەی نهێنی نێردرابوون چییە؟

لە جیهانێکدا کە زانیارییە کەسییەکانمان بوونەتە گرانبەهاترین سەرمایە، تەنها یەک ئاگادارکەرەوەی (Notification) گوماناوی بەسە بۆ ئەوەی شەپۆلێک لە دڵەڕاوکێ لای ملیۆنان بەکارهێنەر دروست بکات. لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا، بەکارهێنەرانی سۆشیاڵ میدیای ئینستاگرام لە سەرانسەری جیهان دووچاری دۆخێکی تەمومژاوی بوونەوە، کاتێک نامەی فەرمییان بۆ هات بۆ گۆڕینی وشەی نهێنی (Password Reset) بەبێ ئەوەی خۆیان داوایان کردبێت. ئەمە دەستبەجێ پرسیارێکی لای هەمووان دروست کرد: ئایا ئینستاگرام هاک کراوە؟ ئایا داتاکانی ئێمە کەوتوونەتە دەست کەسانی نەناسراو؟ ئەم بابەتە بە وردی تیشک دەخاتە سەر وەڵامە فەرمییەکانی کۆمپانیای “مێتا” و ئەو ڕاستییانەی لە پشت پەردەی ئەم ڕووداوەوەن.

شیکردنەوەی ناوەڕۆکی بابەتەکە و وردەکارییە تەکنیکییەکان

بابەتەکە بەوە دەست پێ دەکات کە ژمارەیەکی بێشومار لە بەکارهێنەران لە پلاتفۆرمە جیاوازەکانی وەک “X” و “Threads” وێنەی ئەو ئیمەیڵ و نامانەیان بڵاوکردووەتەوە کە لە لایەن ئینستاگرامەوە بۆیان چووە و داوای گۆڕینی وشەی نهێنییان لێ دەکرێت. ئەم جۆرە ئاگادارکەرەوانە بەزۆری کاتێک دەردەکەون کە کەسێک بیەوێت بچێتە ناو ئەکاونتێکەوە و وشەی نهێنییەکەی نەزانێت، یان کاتێک هێرشێکی سیستەماتیکی “هاک” لە ئارادا بێت. قەبارەی ئەم داواکارییانە ئەوەندە گەورە بوو کە وایکرد دەستبەجێ گومانەکان بەرەو ئەوە بڕۆن کە کۆمپانیای “مێتا” دووچاری دزەپێکردنی داتاکان (Data Breach) بووەتەوە.

بەڵام کۆمپانیای مێتا لە ڕێگەی وتەبێژە فەرمییەکانییەوە و لە ناوەڕۆکی ئەم ڕاپۆرتەدا، بە توندی هەموو جۆرە دزەپێکردنێکی داتا یان شکانی دیوارە ئەمنییەکانی ڕەت کردەوە. کۆمپانیاکە ڕوونی کردەوە کە ئەوەی ڕوویداوە پەیوەندی بە “هەڵەیەکی تەکنیکی” (Technical Bug) یان کێشەیەک لە سیستەمی ئۆتۆماتیکیی ناردنی ئاگادارکەرەوەکانەوە هەبووە. بە واتایەکی تر، سیستەمەکە بە هەڵە و بەبێ بوونی هیچ هەوڵێکی هاککردن، ئەو نامانەی بۆ بەکارهێنەران ناردووە. مێتا جەخت لەوە دەکاتەوە کە ژێرخانی ئەمنیی ئەوان پارێزراوە و هیچ بەڵگەیەک نییە نیشانی بدات کە هاکەرەکان توانیبێتیان دەستیان بە سێرڤەرەکان بگات.

لە لایەکی ترەوە، شارەزایانی ئەمنی کە لە بابەتەکەدا لێدوانیان داوە، ئاماژە بە ئەگەرێکی تر دەکەن کە پێی دەوترێت “Credential Stuffing”. ئەمە کاتێک ڕوودەدات کە هاکەرەکان لیستێکی گەورە لە ئیمەیڵ و وشەی نهێنی کۆن (کە لە سایتەکانی ترەوە دزیویانە) بەکاردەهێنن و بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی تاقیان دەکەنەوە لەسەر ئینستاگرام. کاتێک سیستەمەکە هەست بەم هەوڵە زۆرانە دەکات بۆ چوونە ژوورەوە، بە شێوەیەکی خۆکار نامەی “گۆڕینی وشەی نهێنی” بۆ خاوەن ئەکاونتە ڕاستەقینەکە دەنێرێت وەک ڕێکارێکی پاراستن. هەرچەندە مێتا دەڵێت کێشەکە ناوخۆیی بووە، بەڵام ئەم ئەگەرەش هەمیشە لە ئارادایە کاتێک شەپۆلێکی وەها گەورە لە نامە دەبینرێت.

لەلایەکی دیکەوە، ئینستاگرام پەیامێکی دڵنیاکەرەوەی ئاڕاستەی بەکارهێنەران کرد و داوای لێ کردن کە هێمنی خۆیان بپارێزن، جەختیشی لەوە کردەوە کە هەرکەسێک خۆی داوای گۆڕینی وشەی نهێنی نەکردووە، دەتوانێت ئەو نامانە بە تەواوی پشتگوێ بخات بەبێ ئەوەی مەترسی لەسەر ئەکاونتەکەی دروست بێت. هەرچەندە ئەم ڕووداوە وەک کێشەیەکی کاتی ناسێنرا، بەڵام لە ڕاستیدا وەک زەنگێکی مەترسی و بیرخستنەوەیەکی توند بوو بۆ هەمووان کە پێویستە سیستەمی پاراستنی (Two-Factor Authentication) چالاک بکەن بۆ ڕێگری لە هەر دزەکردنێکی نەخوازراو. جێگەی تێڕامانە کە سستیی ئینستاگرام لە ڕوونکردنەوەی ڕاستییەکان لە سەرەتای ڕووداوەکەدا، بووە هۆی ئەوەی بازاڕی دەنگۆکان بە شێوەیەکی خێرا گەرم بێت؛ ئەمەش نیشانەی ئەو درزە قووڵەیە کە لە متمانەی نێوان بەکارهێنەران و کۆمپانیا زەبەلاحەکانی وەک مێتادا هەیە، کە مێژووەکەی پڕە لە کێشەکانی تایبەتمەندێتی و دزەپێکردنی زانیارییە کەسییەکان.”

لە کۆتاییدا، کۆمپانیاکە دڵنیایی دەدات کە لە ئێستادا هیچ مەترسییەکی ڕاستەوخۆ لەسەر هەژمارەکان نییە و ئەوەی ڕوویداوە زیاتر لە “شڵەژانێکی سیستەم” دەچێت نەک کارەساتێکی ئاسایشی ئەلیکترۆنی. بەڵام هۆشداری دەدات کە بەکارهێنەران دەبێت وریای ئیمەیڵی ساختە (Phishing) بن، چونکە لە کاتێکی وەهادا هاککەرەکان دەرفەت دەهێنن و ئیمەیڵی ساختە دەنێرن کە زۆر لە هی ئینستاگرام دەچێت بۆ ئەوەی وشەی نهێنی ڕاستەقینەی خەڵک بدزن.

عوسمان ئەحمەد